Waarom je lichaam soms eerder weet dat het niet goed gaat dan jij | stress & overbelasting
En waarom we soms zo slecht naar ons lijf luisteren
We denken vaak dat we het vanzelf zullen merken wanneer we te veel van onszelf vragen. Dat vermoeidheid, spanning of overbelasting duidelijke grenzen zijn die zich tijdig aandienen en die we vervolgens herkennen als een reden om iets te veranderen.
In de praktijk werkt het lang niet altijd zo.
Je kunt namelijk uitstekend functioneren terwijl je lichaam ondertussen steeds meer moeite moet doen om je tempo bij te houden. Je blijft werken, nadenken, organiseren, zorgen en oplossen. Aan de buitenkant is er weinig aan de hand. Misschien ervaar je het zelf ook zo.
Totdat er rust komt.
Dan merk je opeens hoe uitgeput je bent. Je krijgt hoofdpijn zodra het weekend begint, wordt ziek tijdens de eerste dagen van je vakantie of ontdekt pas wanneer je op de bank zit hoeveel spanning je al die tijd hebt vastgehouden.
Het lijkt alsof je lichaam plotseling protesteert.
Vaak is het interessanter om terug te kijken en jezelf af te vragen: was dit werkelijk het eerste signaal?
Bij dit artikel hoort ook een podcast. Daarin neem ik je uitgebreider mee in dit onderwerp en vertel ik hoe ik zelf jarenlang signalen van mijn lichaam kon negeren terwijl ik bij anderen prima zag wanneer ze over hun grenzen gingen.
Een signaal kan normaal gaan voelen
Een van de redenen waarom lichamelijke signalen gemakkelijk naar de achtergrond verdwijnen, is gewenning.
Een enkele slechte nacht valt op. Wanneer je maandenlang slecht slaapt, wordt slecht slapen op een gegeven moment onderdeel van je normale week.
Hetzelfde kan gebeuren met hoofdpijn, gespannen spieren, vermoeidheid, een gejaagd gevoel, moeite met ontspannen of voortdurend behoefte hebben aan herstel zodra je vrij bent.
Je past je beeld van wat normaal is ongemerkt aan.
Dat mechanisme vind ik belangrijk, omdat we onze gezondheid vaak vergelijken met ons eigen recente verleden. Als je al langere tijd onder spanning staat, wordt die gespannen toestand de nieuwe referentie.
Je denkt dan niet meer: mijn lichaam geeft al weken aan dat het moeite heeft met wat ik ervan vraag.
Je denkt: zo ben ik nu eenmaal.
En daarmee verandert een signaal langzaam in een eigenschap die je aan jezelf bent gaan toeschrijven. Begrijpen wat er gebeurt, verandert nog niet wat je doet
Er speelt nog iets anders
Mensen kunnen verrassend goed verklaren waarom hun lichamelijke signalen logisch zijn.
- Natuurlijk ben je moe; het is een drukke periode.
- Natuurlijk slaap je slecht; er speelt veel.
- Natuurlijk zit je nek vast; je zit veel achter een computer.
Zo'n verklaring kan volledig kloppen. Alleen is verklaren iets anders dan luisteren naar de informatie die erin zit.
Dat onderscheid zie ik vooral bij mensen die sterk zijn in analyseren en oplossen. Wanneer je hoofd snel verbanden legt, kan begrijpen zelfs een manier worden om langer door te gaan.
Je hebt immers een verklaring gevonden. Daarmee is de oorzaak van het signaal alleen nog niet verdwenen.
Sterker nog: soms maakt een goede verklaring het gemakkelijker om een ongezonde situatie langer vol te houden.
Wanneer je sterke kanten onderdeel worden van het probleem
Overbelasting ontstaat lang niet altijd doordat iemand zijn grenzen niet kent. Soms kent iemand die grenzen uitstekend.
Alleen staan er andere waarden tegenover die op dat moment zwaarder wegen.
Verantwoordelijkheid. Loyaliteit. Ambitie. Betrokkenheid. Doorzettingsvermogen. De wens om goed werk af te leveren. Anderen niet in de steek willen laten.
Dat zijn op zichzelf waardevolle eigenschappen.
Maar het is wel belangrijk dat je onderzoekt wat er gebeurt als deze kwaliteiten voortdurend voorrang krijgen op de informatie van je lichaam.
Een groot verantwoordelijkheidsgevoel kan ervoor zorgen dat je veel draagt.
Loyaliteit kan betekenen dat mensen op je kunnen rekenen.
Perfectionisme kan bijdragen aan prachtig werk.
En dezelfde eigenschappen kunnen ervoor zorgen dat je nog een stap zet wanneer je lichaam al om herstel vraagt.
Daarom kijk ik bij lichamelijke signalen graag verder dan de klacht zelf.
Niet alleen: waar heb je last van?
Ook: welk patroon maakt het logisch dat jij ermee doorgaat?
Daar begint de onderstroom zichtbaar te worden.
Gezondheid als onzichtbare investering
Vooral in werk kan dit ongemerkt ver gaan.
In een gezonde arbeidsrelatie lever je iets en ontvang je daar iets voor terug. Je zet kennis, vaardigheden, aandacht, tijd en energie in. Daartegenover staan bijvoorbeeld salaris, ontwikkeling, betekenis, plezier, autonomie of professionele groei.
Maar soms voegen we zelf iets aan die uitwisseling toe waar nooit expliciet om gevraagd is.
We betalen met herstel.
Met slaap.
Met vrije tijd.
Met lichamelijke rust.
Met aandacht voor relaties.
Met de mogelijkheid om na een werkdag nog iets over te hebben voor onszelf.
En omdat dit meestal geleidelijk gebeurt, voelt het niet alsof we een bewuste keuze maken. Het sluipt erin.
Daarom gebruik ik hiervoor graag het beeld van gezondheid als wisselgeld.
Het maakt zichtbaar dat gezondheid iets is wat je ongemerkt kunt gaan inzetten om aan andere verwachtingen te blijven voldoen.
Dat betekent niet dat overbelasting uitsluitend een individuele verantwoordelijkheid is. Werkgevers hebben vanzelfsprekend een verantwoordelijkheid voor gezonde arbeidsomstandigheden en een redelijke belasting. Ook organisatiecultuur, werkdruk, personeelsbezetting en leiderschap kunnen een grote rol spelen.
Maar er bestaat tegelijkertijd een gebied dat een werkgever nooit volledig kan waarnemen:
- Hoeveel inspanning iets jou werkelijk kost.
- Wat er in je lichaam gebeurt terwijl je doorwerkt.
- Welke signalen je 's avonds of 's nachts krijgt.
- En welke prijs jij buiten werktijd betaalt om tijdens werktijd te kunnen blijven functioneren.
Dat deel vraagt iets van jou.
Je lichaam voelen is nog geen grens stellen
Daarmee komen we bij iets wat ik belangrijk vind in lichaamsgericht werken.
Bewustwording is niet hetzelfde als verandering:
- Je kunt uitstekend voelen dat je moe bent en besluiten dat je nog even doorgaat.
- Je kunt de spanning in je lichaam opmerken en vinden dat je agenda belangrijker is.
- Je kunt heel goed weten dat je herstel nodig hebt en tegelijkertijd overtuigd zijn dat je eerst aan allerlei voorwaarden moet voldoen voordat je jezelf die rust mag gunnen.
Daarom vind ik het advies “luister beter naar je lichaam” op zichzelf te eenvoudig.
De werkelijke vraag begint vaak daarna:
- Wat doe je met de informatie die je lichaam je geeft?
- Mag jouw vermoeidheid meewegen in een beslissing?
- Is jouw eigen ervaring voldoende reden om een grens te stellen?
- Of heb je eerst toestemming nodig van de omstandigheden, je werkgever, je partner, je agenda of iemand anders die bevestigt dat het inderdaad te veel is?
Daarmee verschuift lichaamsbewustzijn naar een ander thema: innerlijke autoriteit.
Hoeveel gezag geef je aan wat jij zelf ervaart?
Van klacht naar onderstroom
Een lichamelijk signaal kan daardoor een beginpunt worden voor veel breder onderzoek.
Stel dat je voortdurend gespannen thuiskomt van je werk.
Je kunt onderzoeken hoe je die spanning kunt verminderen. Meer bewegen, beter ontspannen, eerder naar bed, ademhalingsoefeningen doen of bewust rustmomenten plannen kunnen allemaal zinvol zijn.
Maar je kunt daarnaast een andere vraag stellen:
Wat gebeurt er gedurende mijn dag waardoor mijn lichaam deze spanning steeds opnieuw moet opbouwen?
En daarna:
Waarom verander ik daar niets aan, terwijl ik het blijkbaar wel voel?
Dan kan blijken dat je moeite hebt met begrenzen. Dat je jezelf verantwoordelijk maakt voor dingen die niet volledig van jou zijn. Dat je veel meer van jezelf verwacht dan van anderen. Dat je voortdurend anticipeert op wat andere mensen nodig hebben. Of dat presteren zo vanzelfsprekend is geworden dat je nauwelijks meer merkt hoeveel inspanning het kost.
Het lichaam wordt dan geen probleem dat opgelost moet worden.
Het wordt een bron van informatie over de manier waarop jij je leven organiseert.
Twee vragen die je jezelf kunt stellen
Je hoeft niet te wachten tot je lichaam zo nadrukkelijk reageert dat je niet meer om de signalen heen kunt.
Je kunt eerder beginnen met onderzoeken. Kijk bijvoorbeeld eens naar je werk en stel jezelf deze vraag:
Waar gebruik ik mijn gezondheid op dit moment als wisselgeld?
Denk daarbij niet alleen aan grote of dramatische situaties. Kijk juist naar de kleine dingen die normaal zijn geworden. Die lunchpauze die vrijwel altijd vervalt. De laptop die 's avonds toch weer opengaat. De vermoeidheid die ieder weekend moet worden ingehaald. Het werk waar je 's nachts in gedachten nog mee bezig bent.
En stel jezelf vervolgens een tweede vraag:
Wat vertelt mijn lichaam daar nu al over?
Niet wat je ervan vindt, waarom het logisch is, of dat iemand anders het erger heeft.
Alleen: wat merk je?
Daar begint luisteren.
Wat je vervolgens met die informatie doet, vertelt vaak nog veel meer.
Over dit onderwerp in de podcast
In de bijbehorende podcastaflevering ga ik verder in op die tweede laag: waarom we lichamelijke signalen soms uitstekend kunnen waarnemen en er toch niet naar handelen.
Ik vertel daarin ook over mijn eigen periode bij Procter & Gamble. Een tijd waarin ik veel werkte, veel reisde, een gezin en sociaal leven combineerde en oprecht genoot van wat ik deed — terwijl mijn lichaam ondertussen steeds nadrukkelijker begon te protesteren.
Juist die combinatie zie ik opvallend vaak voorkomen bij hoogbegaafde mensen. Overbelasting hoeft niet te beginnen met een leven waar je vanaf wilt. Soms ontstaat het midden in een leven waarvoor je bewust hebt gekozen vanuit passie en enthousiasme.
En misschien maakt dat het herkennen ervan juist ingewikkelder.
Over dit onderwerp in de podcast
In de bijbehorende podcastaflevering ga ik verder in op die tweede laag: waarom we lichamelijke signalen soms uitstekend kunnen waarnemen en er toch niet naar handelen.
Ik vertel daarin ook over mijn eigen periode bij Procter & Gamble. Een tijd waarin ik veel werkte, veel reisde, een gezin en sociaal leven combineerde en oprecht genoot van wat ik deed — terwijl mijn lichaam ondertussen steeds nadrukkelijker begon te protesteren.
Juist die combinatie zie ik opvallend vaak voorkomen bij hoogbegaafde mensen. Overbelasting hoeft niet te beginnen met een leven waar je vanaf wilt. Soms ontstaat het midden in een leven waarvoor je bewust hebt gekozen vanuit passie en enthousiasme.
En misschien maakt dat het herkennen ervan juist ingewikkelder.
Wanneer je wilt onderzoeken wat er onder jouw signalen ligt
Wanneer je merkt dat je lichaam al langere tijd signalen geeft, kun je natuurlijk kijken naar wat helpt om klachten en spanning te verminderen.
Binnen mijn werk bij CanWell kijk ik daarnaast naar de samenhang tussen verschillende lagen: gedachten, emoties, lichamelijke reacties, karakterpatronen en energetische of spirituele aspecten.
Daarbij is de klacht niet automatisch het eindpunt van het onderzoek.
Soms is het juist de ingang.
Want de vraag “waarom heb ik hier last van?” kan uiteindelijk leiden naar een veel diepere vraag:
Wat probeert mijn lichaam zichtbaar te maken over de manier waarop ik met mezelf omga?